خانه / مقالات / آواشناسی / یک بررسی مقابله ای در مورد آواهای زبان های فارسی و عربی
مقایسه آواهای زبانهای فارسی و انگلیسی
مقایسه آواهای زبانهای فارسی و انگلیسی

یک بررسی مقابله ای در مورد آواهای زبان های فارسی و عربی

مقدمه
در این مقاله سعی بر آن است تا تصویری روشن از شباهت ها و تفاوت های آواهای دو زبان فارسی و عربی ارایه شود. با توجه به نقش حساس قرآن در جامعه مسلمان ایرانی و نیز نیاز شناخت مسلمانان در درست تلفظ کردن آواهای زبان عربی، اهمیت و ضرورت این بررسی مشخص می شود.
در یک نگاه کلی، « در فارسی ۲۳ همخوان وجود دارد….» (آواشناسی زبان فارسی،۲۷) و نیز دارای ۶ واکه ساده می باشد. (همان، ۲۸). در زبان عربی با توجه به بررسی ای که انجام شد ۲۸ همخوان و ۶ واکه ساده و۲ واکه مرکب وجود دارد. ۱۶ همخوان در دو زبان مشابه می باشند. و ۲ واکه هم در هر دو زبان مشترک هستند .

آ. همخوان ها
 ۱همخوان های مشترک

۱٫۱ همخوان های انفجاری

۱٫۱٫۱ /b/ همخوان انفجاری، دولبی، دهانی، واکدار
بست در محل دو لب ایجاد می شود. بدین ترتیب که لب بالا و پایین محکم به یکدیگر چسبیده و راه عبور هوا را سد می نماید. نرمکام به بالا کشیده می شود و بر اثر آن راه عبور هوا از طریق بینی نیز مسدود می گردد. هوا در پشت لبها فشرده می شود. به مجرد باز شدن لبها تمام هوای بند آمده یکباره با فشار به بیرون می پرد. در تولید این آوا پرده های صوتی به ارتعاش در می آیند یعنی این آوا واکدار می باشد.
در دستگاه الفبایی هر دو زبان، این آوا را با حرف ب نشان می دهند.

۱٫۱٫۲ /t/ و /d/ همخوان های انفجاری، دندانی ، دهانی، بیواک و واکدار
بست در محل نوک زبان و دندانهای بالا ایجاد می شود. بدین ترتیب که نوک زبان به پشت دندانهای بالا می چسبد. کناره های زبان به دو طرف کام روی دندانهای کناری وصل می شود و بدین طریق راه عبور هوا از دهان، مسدود می گردد. نرمکام به بالا کشیده می شود تا راه عبور هوا از بینی مسدود گردد. هوا در پشت مانع دهانی به صورت فشرده درآمده و به محض باز شدن گرفتگی به یکبار بیرون می جهد. /t/ بیواک است و /d/ واکدار می باشد.
از نظر الفبایی، فارسی آوای /t/ را با حروف ت، ط نشان می دهد و در عربی آن را با حرف ت می نمایانند. آوای /d/ در هر دو زبان با حرف د نمایش داده می شود.

۱٫۱٫۳ /k/ همخوان انفجاری، نرم کامی، دهانی، بیواک
بست در مرکز نرمکام ایجاد می شود، عقب زبان به بالا کشیده شده با چسبیدن به مرکز نرمکام مانع خروج هوا از راه دهان می گردد. دو کناره عقبی زبان به دندانهای آسیا متصل می گردد. قسمت جلویی زبان آزاد است و نوک زبان معمولا نزدیک به دندانهای پایین قرار می گیرد؛ نرمکام به بالا کشیده شده و راه بینی مسدود است، به مجرد پایین آمدن زبان هوای فشرده شده رها می گردد. این همخوان بیواک می باشد.
به اعتقاد یدالله ثمره، در زبان فارسی واجگونه ی بسیار مهمی از این آوا وجود دارد. محل بست در این واجگونه نه نرمکام بلکه سختکام می باشد. (۴۴) اما با توحه به آنچه که ابراهیم انیس می نویسد (۷۸) و نیز به اعتقاد بهمن زندی (۷۱) چنین واجگونه ای در زبان عربی موجود نیست.
از نظر الفبایی، فارسی این آوا و نیز واجگونه ی آن را با حرف ک نشان می دهد. عربی نیز از همین حرف برای نمایاندن این آوا استفاده می کند.

۱٫۱٫۴ /q/ همخوان انفجاری، ملازی، دهانی، واکدار
انتهایی ترین نقطه زبان و انتهایی ترین قسمت نرمکام (ملاز)، اندامهای سازنده این همخوان محسوب می شوند. بدین ترتیب که آخرین قسمت زبان، که روبروی زبان کوچک قرار دارد، به بالا کشیده شده به قسمت انتهایی نرمکام می چسبد و راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می کند، در همین حال نرمکام در موقعیت بالا قرار دارد، و بدین طریق، راه بینی هم مسدود است، بقیه قسمت های زبان آزاد است. هوای فشرده در پشت مانع ملازی، به مجرد پایین آمدن عقب زبان به یکبار بیرون می جهد. این آوا واکدار می باشد.
در خط،  زبان فارسی از حروف ق، غ و زبان عربی از حرف ق برای نشان دادن این همخوان استفاده می کند.

۱٫۱٫۵ /?/ همخوان انفجاری، چاکنایی، دهانی، بیواک
اندام تولید کننده این همخوان، تارآواها هستند و بست در حنجره ایجاد می گردد بدین ترتیب که: دو تار صوتی در تمام طول خود به یکدیگر می چسبند و راه عبور هوا را به بالا مسدود می سازند. فشار هوای بند آمده در زیر تارهای صوتی، منجر به باز شدن ناگهانی آنها گشته و بر اثر آن هوای فشرده به یکبار رها می شود. از نظر فیزیکی این آوا نمی تواند واکدار باشد، بنابراین این آوا بیواک می باشد.
«این همخوان [در زبان فارسی] دو نام دارد: همزه و عین، و در خط نیز دارای دو نشانه « ء و ع » می باشد. همزه در خط فارسی، به صورتهای گوناگون نوشته می شود. در آغاز واژه به صورت الف (ابر)، در وسط به صورتهای واو، الف و یاء (مؤدب، نشأت، هیئت)، و در پایان گاهی به صورت یاء و گاهی به شکل (ء)، مانند شیء، سوء.» (۴۹) در عربی نیز وضع به همین گونه می باشد.

۱٫۲ سایشی های مشترک

۱٫۲٫۱ /s/ و /z/ همخوان های سایشی لثوی، دهانی، بیواک و واکدار
اندامهای سازنده این دو همخوان، زبان و لثه بالاست. بدین ترتیب که: تیغه زبان به طرف لثه بلند می شود و در فاصله بسیار کمی از آن قرار می گیرد؛ کناره های زبان به دیواره دندانهای کناری بالا می چسبد به طوری که امکان قرار هوا از دو طرف زبان وجود ندارد؛ فشار جریان هوا هنگام عبور از گذرگاه تنگ موجب سایش آن به جدار مجرا می گردد. آوای /s/ بیواک و آوای /z/ واکدار می باشد.
در خط، زبان فارسی آوای /s/ را به صورت های س، ص، ث نشان می دهد، در حالی که در زبان عربی تنها به شکل س نمود پیدا می کند. همچنین زبان فارسی برای نشان دادن آوای /z/ از اشکال ز، ذ، ض، ظ استفاده می کند و زبان عربی تنها از حرف ز بهره می جوید.

۱٫۲٫۲ /š/ همخوان سایشی، لثوی-کامی، دهانی، بیواک
گذرگاه تنگ برای عبور هوا به وسیله زبان و قسمت جلویی کام ساخته می شود. بدین ترتیب که: جلوی زبان بالا می رود.تیغه زبان و قسمت ابتدایی جلوی زبان در برابر قسمت عقبی لثه و قسمت ابتدایی کام قرار می گیرد. اطراف زبان روی دیواره دندانهای بالا محکم می چسبد. نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته، عبور هوا را از راه بینی غیرممکن می سازد. هوا با فشار از این گذرگاه تنگ گذشته، تولید سایش می کند. این آوا بیواک می باشد.
از نظر الفبایی، هر دو زبان از نشان ش برای این آوا استفاده می کنند.

۱٫۲٫۳ /f/ همخوان سایشی، لب و دندانی، دهانی، بیواک
اندامهای سازنده این همخوان لب پایین و دندانهای بالا هستند، بدین ترتیب که: لبه دندانهای پیشین بالا به نرمی روی لبه داخلی لب پایین قرار می گیرد. نرمکام راه عبور هوا از طریق بینی را مسدود می کند. هوا با فشار از بین بریدگیهای دندانها ، و نیز بخشی از آن از لای دندانها، و لب پایین به بیرون می رود. این همخوان بیواک می باشد.
در هر دو زبان برای نشان دادن این آوا از حرف ف استفاده می شود.

۱٫۲٫۴ /x/ همخوان سایشی، ملازی، دهانی، بیواک
اندامهای تولید کننده این همخوان، انتهایی ترین قسمت عقب زبان و قسمت پایانی نرمکام هستند. عقب زبان که رو به روی زبان کوچک قرار دارد بالا رفته در مقابل نرمکام و در فاصله کمی از آن قرار می گیرد و بدین طریق مجرایی تنگ برای گذر هوا پدید می آید، نرمکام در موقعیت بالا قرار گرفته راه عبور هوا از طریق بینی بسته می شود. جریان هوا با فشار از مجرای تنگ عبور نموده سایش تولید می کند، گاهی شدت فشار هوا موجب لرزش زبان کوچک می گردد، این ارتعاش به شکل چسبیدن زبان کوچک به عقب زبان و رها شدن آن به طور متوالی و سریع انجام می شود. این همخوان بیواک است.
در خط، هر دو زبان فارسی و عربی از نشان خ برای این همخوان استفاده می کنند.

۱٫۲٫۵ /h/ همخوان سایشی، چاکنایی، دهانی، بیواک
اعضای تولید کننده همخوان فوق تار آواها هستند. بدین ترتیب که لبه دو اندام مذکور به یکدیگر نزدیک شده در فاصله اندکی از هم قرار می گیرند به گونه ای که چاکنای به صورت یک شکاف در می آید، نرمکام به بالا کشیده می شود و راه عبور هوا از طریق بینی مسدود می گردد. هوا هنگام عبور از مجرای تنگ چاکنای سایش ایجاد می کند. این همخوان بیواک می باشد.
در زبان فارسی از نشان های ه، ح ولی در زبان عربی تنها از ه برای این آوا استفاده می شود.

۱٫۳ همخوان های انسایشی (انفجاری-سایشی)

۱٫۳٫۱ /J/ همخوان انسایشی، لثوی-کامی، دهانی، واکدار
تولید این همخوان به وسیله مکانیسم بسته صورت می گیرد، منتها پس از برطرف شدن گرفتگی، رهایی هوا به یکبار انجام نمی شود. بلکه به طور تدریجی و همراه با سایش است، و از این نظر می توان گفت که هر دو مکانیسم بسته و باز با هم دست اندرکار تولید این همخوان می باشد. و لذا می توان گفت که یک مکانیسم مرکب مسئول تولید این همخوان مرکب می باشد. در تولید این آوا نوک و تیغه زبان به لثه بالا می چسبد و راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می سازد، تیغه زبان و قسمت ابتدایی جلوی زبان در برابر بخش انتهایی لثه و ابتدای سختکام قرار گرفته گذرگاهی تنگ به وجود می آورند. اطراف زبان به دو طرف کام می چسبد، نرمکام در موقعیت بالا قرارگرفته راه عبور هوا از طریق بینی بسته می شود. رهایی در دو مرحله صورت می گیرد: ابتدا نوک زبان به آرامی از لثه جدا می شود و در نتیجه مقداری از هوای فشرده به صورت یک انفجار ملایم به بیرون می پرد، و بلافاصله بقیه هوا با فشار، ولی به تدریج، از مجرای تنگ عبور نموده سایش به وجود می آورد. از آنجا که مرحله اول تولید این همخوان انفجاری و مرحله دوم آن سایشی است، آوای مذکور انفجاری-سایشی یا انسایشی (انسدادی-سایشی) نامیده می شود. این آوا واکدار می باشد.
در هر دو زبان فارسی و عربی این آوا را به حرف ج نشان داده می شود.

۱٫۴ همخوانهای لرزشی

۱٫۴٫۱ /r/ همخوان لرزشی، لثوی، دهانی، واکدار
اندامهای تولید کننده این همخوان نوک زبان و لثه بالا هستند. بدین ترتیب که نوک زبان بر لثه بالا مماس می شود و بدین ترتیب یک مانع در راه عبور هوا به وجود می آید. ولی این تماس بسیار ملایم است، بدان گونه که با اندک فشار هوا، نوک زبان از لثه جدا می گردد، عقب زبان اندکی بالا می آید، به طوری که فرورفتگی مختصری در قسمت مرکزی زبان ایجاد می شود، دو طرف زبان به دیواره دندانهای آسیای بالا مماس می گردند، نرمکام در موقعیت بالاست و راه عبور هوا از طریق بینی بسته است. هوا در خلال زنشهای پی در پی نوک زبان بر لثه بالا به خارج عبور می کند.این برخوردهای تند و پیاپی به شکل ارتعاش یا لرزش نوک زبان جلوه گر می شود، و از این روست که همخوان مورد بحث را لرزشی یا غلتان می گویند. این همخوان واکدار است.
در خط، هم در فارسی و هم در عربی از نشان ر برای این آوا استفاده می کنند.

۱٫۵ همخوان های خیشومی

۱٫۵٫۱ /m/ همخوان خیشومی، دولبی، واکدار
بست در محل دو لب ایجاد می شود، بدین ترتیب که لب بالا و پایین به یکدیگر چسبیده، راه عبور هوا را از طریق دهان مسدود می سازند. نرمکام پایین می آید و در نتیجه هوا می تواند به آسانی از راه بینی به خارج برود. این همخوان واکدار می باشد.
در خط، هم در زبان فارسی و هم در زبان عربی از نشان م برای این همخوان استفاده می شود.

۱٫۵٫۲ /n/ همخوان خیشومی، لثوی، واکدار
واجگاه این همخوان لثه بالاست. نوک زبان به قسمت ابتدایی لثه بالا، مرز دندانها و لثه می چسبد، دو طرف زبان به حاشیه های کام روی دندانهای بالا متصل می گردد، و به این ترتیب راه عبور هوا از دهان بسته می شود. نرمکام پایین می آید و راه برای عبور هوا از طریق بینی باز می ماند. این همخوان واکدار می باشد.
در خط، هم در زبان فارسی و هم در زبان عربی از نشان ن برای این همخوان استفاده می شود.

۱٫۶ روان ها

۱٫۶٫۱ /l/ همخوان کناری، روان(نزدیک شونده)، لثوی، دهانی، واکدار
برای تولید این همخوان، نوک زبان به لثه بالا می چسبد، و نیز دو طرف تیغه زبان به دیواره دندانهای بالا متصل می گردد به گونه ای که یک گرفتگی در قسمت جلوی دهان ایجاد می شود، ولی گرفتگی مذکور مانع خروج هوا نمی گردد، زیرا بقیه حاشیه های زبان تا اطراف کام فاصله قابل ملاحظه ای دارند، و از این رو هوا به راحتی می تواند از دو طرف دهان و یا از یک طرف آن، بدون اینکه سایش ایجاد شود، به خارج عبور نماید. نرمکام عبور هوا را از بینی مسدود می کند. این آوا واکدار است.
در خط، هم در زبان فارسی و هم در زبان عربی از نشان ل برای این همخوان استفاده می شود.

۱٫۶٫۲ /y/ همخوان روان (نزدیک شونده)، کامی، دهانی، واکدار
هنگام تولید این همخوان هیچ نوع مانع یا تنگی مجرا که عبور هوا را مانع شود یا تولید سایش نماید، در دهان وجود ندارد. اندامهای تولید کننده این همخوان زبان و کام هستند.واجگاه آن سطح وسیعی از کام را دربرمی گیرد، و از این لحاظ می توان دو نقطه آغازی و پایانی برای آن در نظر گرفت: نقطه آغازی یعنی جایی که تولید /y/ همیشه از آن نقطه شروع می شود، همان محل تولید واکه /i/ می باشد. به این معنی که جلوی زبان به طرف سختکام بالا رفته در فاصله ای از آن قرار می گیرد که برای تولید /i/ لازم است. نقطه پایانی واجگاه /y/ واکه پس از آن است. بین این دو نقطه آغازی و پایانی، یک یا دو قسمت از زبان تغییر موضع می دهد. این آوا واکدار می باشد.
در خط، هم در زبان فارسی و هم در زبان عربی از نشان ی برای این همخوان استفاده می شود.

۲ همخوان هایی که فقط در زبان فارسی وجود دارند

۲٫۱ همخوانهای انفجاری

۲٫۱٫۱ /p/ همخوان انفجاری، لبی، دهانی، بیواک
این همخوان، جفت بیواک همخوان /b/ محسوب می شود. یعنی جایگاه و شیوه تولید آن شبیه /b/ می باشد و تنها تفاوت آنها در واکداری یا بیواک بودن آنها می باشد.
این آوا را در زبان فارسی با حرف پ نشان می دهند. در زبان عربی چون این آوا وجود ندارد، نشانی هم برای آن وجود ندارد.

۲٫۱٫۲ /g/  همخوان انفجاری، نرم کامی، دهانی، واکدار
این همخوان جفت واکدار آوای /k/ قلمداد می شود. همانطور که در قسمت توصیف آوایی آوای /k/ اشاره رفت، آوای /g/ هم دارای واجگونه ای بسیار مهم می باشد. واجگاه این واجگونه اندکی جلوتر از نرمکام یعنی سختکام می باشد.
این آوا را در زبان فارسی با حرف گ نشان می دهند. در زبان عربی چون این آوا وجود ندارد، نشانی هم برای آن وجود ندارد.

۲٫۲ همخوان های سایشی

۲٫۲٫۱ /ž/ همخوان سایشی، لثوی-کامی، دهانی، واکدار
این آوا جفت واکدار آوای /š/ محسوب می شود.
این آوا را در زبان فارسی با حرف ژ نشان می دهند. در زبان عربی چون این آوا وجود ندارد، نشانی هم برای آن وجود ندارد.

۲٫۲٫۲ /v/ همخوان سایشی، لب و دندانی، دهانی، واکدار
این آوا جفت واکدار همخوان /f/ می باشد.
در زبان فارسی از نشان و برای این آوا استفاده می شود.

۲٫۳ همخوان های انسایشی

۲٫۳٫۱ /č/ همخوان انسایشی، لثوی-کامی، دهانی، بیواک
این آوا جفت بیواک آوای /J/ می باشد.
این آوا را در زبان فارسی با حرف چ نشان می دهند. در زبان عربی چون این آوا وجود ندارد، نشانی هم برای آن وجود ندارد.

۳ همخوان هایی که فقط در زبان عربی وجود دارند

۳٫۱ همخوانهای انفجاری

۳٫۱٫۱ /d/ و /t/  همخوان های انفجاری، دندانی، دهانی، واکدار و بیواک حلقی شده
این همخوان ها شبیه همخوان های /d/ و /t/ تولید می شوند. ولی دارای تولید دومین حلقی شدگی نیز می باشد؛ به این مفهوم که علاوه بر سه ویژگی نخستین نام برده شده، در هنگام تولید این آواها زبان کمی به عقب رفته و ریشه زبان به دیواره حلق نزدیک می شود، عضلات گلو کشیده شده و در نتیجه مجرای حلق نزدیک تر می شود. به این حالت حلقی شدگی می گویند. البته هنگام تولید همخوان /d/ باید کناره زبان با دندانهای آسیای فوقانی چپ یا راست تماس داشته باشد.
ابراهیم انیس بحث مفصلی در مورد تلفظ آوای /d/ دارد. (آواشناسی زبان عربی، ۴۸-۶۰)
در زبان عربی از حرف ط برای آوای /t/ و از حرف ض برای آوای /d/ استفاده می شود.

۳٫۲ همخوان های سایشی

۳٫۲٫۱ /θ/ و /δ/ همخوان های سایشی، میان دندانی، دهانی، بیواک و واکدار
اندامهای سازنده این دو همخوان نوک زبان و دندانهای پیشین بالا و پایین هستند، بدین ترتیب که نوک زبان با لبه دندانهای مذکور در تماس قرار می گیرد و هوا با فشار از فاصله بین آنها عبور می کند. نرمکام مانع عبور هوا از بینی می شود. آوای /θ/ بیواک و آوای /δ/ واکدار می باشد.
در زبان عربی از حرف ث برای آوای /θ/ و از حرف ذ برای آوای /δ/ استفاده می شود.

۳٫۲٫۲ /δ/ همخوان سایشی، میان دندانی، دهانی، واکدار حلقی شده
این آوا نیز شبیه آواهای /θ/ و /δ/ تولید می شود با این تفاوت که آوای مذکور دارای مشخصه دومین حلقی شدگی نیز می باشد.
در زبان عربی از حرف ظ برای نشان دادن این آوا استفاده می شود.

۳٫۲٫۳ /s/ همخوان سایشی، لثوی، دهانی، بیواک حلقی شده
این آوا شبیه آوای /s/ و /z/ تولید می شود با دارای خصیصه تولید دومین حلقی شدگی نیز می باشد.
از نظر الفبایی، این آوا را به صورت ص نشان داده می شود.

۳٫۲٫۴ /γ/ همخوان سایشی، ملازی، دهانی، واکدار
این آوا جفت واکدار همخوان /x/ می باشد.
این را به شکل غ در خط باز می نمایند.

۳٫۲٫۵ /ħ/ و /؟/ همخوان های سایشی، حلقی، دهانی، بیواک و واکدار
اندامهای تولید کننده این همخوانها، دیواره های حفره حلق هستند. دیواره های حفره حلق می توانند منقبض یا منبسط شوند. هنگام تولید این همخوانها، دیواره های حلق منقبض شده و در نتیجه فضای حلق تنگ می شود. در چنین حالتی عبور هوای بازدم از حفره حلق موجب تولید سایش می شود. آوای /ħ/ بیواک و آوای /؟/ واکدار می باشد.
در زبان عربی از نشان ح برای آوای /ħ/ و از حرف ع برای آوای /؟/ استفاده می شود.

۳٫۳ روان ها

۳٫۳٫۱ /w/  همخوان روان (نزدیک شونده)، دولبی، واکدار
هنگام تولید این همخوان نیز همانند همخوان /y/ هیچ مانع یا تنگی مجرا وجود ندارد. اندامهای اصلی سازنده این آوا دو لب هستند. اما زبان و نرمکام نیز در تولید آن دخالت دارند.بدین ترتیب که لبها به حالت گرد در می آیند و همزمان عقب زبان به نرمکام نزدیک شده و با سرعت به طرف پایین می لغزد و لبها نیز به صورت گسترده در می آیند.
در زبان عربی از نشان و برای این آوا استفاده می شود.

ب. واکه ها
واکه هایی که در هر دو زبان فارسی و عربی وجود دارند، همگی  واکدار هستند
.
۱ واکه های مشترک

۱٫۱ /i:/ واکه پیشین، بسته، گسترده، کشیده
هنگام تولید این واکه قسمت پیشین زبان به طرف بخش آغازین کام بالا می رود و در فاصله ای نسبت به آن قرار می گیرد که جریان هوا می تواند بدون سایش به بیرون برود. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند.

۱٫۲ /u:/  واکه پسین، بسته، گرد، کشیده
هنگام تولید این واکه، بخش پسین زبان به طرف عقب کام بالا می رود و در فاصله ای از آن قرار می گیرد که جریان هوا بتواند بدون ایجاد سایش به آزادی عبور کند. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند و لبها گرد می شود.

۲ واکه های که فقط در زبان فارسی وجود دارند

۲٫۱ /e/ واکه پیشین، نیم باز، نیم گسترده، کوتاه
اندامهای سازنده این واکه، بخش پیشین زبان و سختکام هستند. فاصله جلوی زبان و سختکام، هنگام تولید این واکه، دو برابر فاصله ای است که برای تولید /i/ لازم است. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند.

۲٫۲ /a/ واکه پیشین، باز، گسترده باز، کوتاه
هنگام تولید این واکه، فاصله جلوی زبان تا سختکام حدود دو برابر مسافتی است که برای تولید /e/ لازم می باشد. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند.

۲٫۳ /o/ واکه پسین، نیم باز، نیم گرد، کوتاه
برای تولید این واکه عقب زبان به طرف نرمکام بالا می رود و در فاصله ای از آن قرار می گیرد که تقریبا دو برابر مسافتی است که بین این دو عضو هنگام تولید /u/ وجود دارد. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند.

۲٫۴ /â/ واکه پسین، باز، گرد باز، کشیده
هنگام تولید این واکه در بخش پسین زبان یک برآمدگی جزئی پدید می آید. مسافت بین عقب زبان و نرمکام حدوداً دو برابر مسافتی است که بین این دو عضو در موقع تولید /o/ وجود دارد. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند.

۳ واکه هایی که فقط در زبان عربی وجود دارند

قبل از پرداختن به واکه های زبان عربی لازم اشاره شود که گرچه خصلت کشش یا کشیدگی در واکه های زبان فارسی ایجاد تقابل معنایی نمی کند ولی در زبان عربی این خصیصه چنین خصوصیتی را داراست. به طوری که شش واکه ساده ای که در زبان عربی وجود دارند، جفت جفت از نظر واجگاه و نحوه تولید یکسان هستند و فقط این خاصیت کشش است که باعث تمایز آنها از همدیگر می گردد.

۳٫۱ /i/ واکه پیشین، بسته، گسترده، کوتاه  
این واکه از نظر تولید شبیه واکه /i:/ می باشد با این تفاوت که کشش آن نصف آوای مذکور می باشد.

۳٫۲ /u/ واکه پسین، بسته، گرد، کوتاه
این واکه هم از نظر تولید شبیه واکه /u/ می باشد اما از نظر کشیدگی  نصف واکه مذکور می باشد.

۳٫۳ /a/ واکه مرکزی، باز، گسترده، کوتاه
۳٫۴ /ã/ واکه مرکزی، باز، گسترده، کشیده
هنگام تولید این واکه ها، قسمت مرکزی زبان دخالت دارد. جریان هوا براحتی از گذرگاه بین زبان و کام به بیرون جریان می یابد. فاصله بین زبان و کام بسیار زیاد است. نرمکام راه عبور هوا را از بینی مسدود می کند. همانطور که مشاهده می شود این دو واکه شبیه هم تولید می شوند ولی با این تفاوت که /ã/ دو برابر /a/ کشش دارد.

پ. واکه های مرکب

به اعتقاد یدالله ثمره در زبان فارسی واکه مرکبی وجود ندارد. (۹۶-۱۰۱) اما بهمن زندی دو واکه مرکب برای زبان عربی برمی شمارد:

/au:/ حرکت پیوسته اندامهای آواساز از موقعیت تولید واکه /a/ به سوی موقعیت تولید واکه /u:/ صورت می پذیرد.

/ai:/ حرکت پیوسته اندامهای آواساز از موقعیت تولید واکه /a/ به سوی موقعیت تولید واکه /i:/ صورت می پذیرد.

منابع

•    ثمره، یدالله. آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت هجایی. ویرایش دوم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ۱۳۷۸٫
•    زندی، بهمن. درآمدی بر آواشناسی زبان عربی و تجوید قرآن. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.۱۳۷۱٫
•    انیس، ابراهیم. آواشناسی زبان عربی. مترجم علامی، ابوالفضل و سفیدرو، صفر. تهران: انتشارات اسوه.۱۳۷۴٫
•    غلامعلی زاده، خسرو. ساخت زبان فارسی. تهران: انتشارات احیاء کتاب.۱۳۷۴٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.